مکانیسم‌های اصلی اثر اسپیرونولاکتون روی پوست

اسپیرونولاکتون دو مسیر کلیدی را هدف قرار می‌دهد:

• بلاک گیرنده آندروژن (AR) در پوست → کاهش تولید سبوم تا ۳۰–۶۰٪، کوچک شدن منافذ، کاهش التهاب فولیکولار
• بلاک گیرنده معدنی‌کورتیکوئید (MR) → کاهش اثرات آلدوسترون که در فیبروز، التهاب مزمن و بازسازی ماتریکس خارج‌سلولی (ECM) نقش دارد

این دو مکانیسم باعث می‌شود اسپیرونولاکتون هم در سطح زیبایی (پوست شفاف‌تر، کمتر چرب) و هم در سطح ترمیمی (کاهش فیبروز بیش‌ازحد) مؤثر باشد.

بخش اول: نقش در زیبایی پوست و جوان‌سازی

زیبایی پوست امروز دیگر فقط «بدون جوش» نیست؛ بلکه شامل شفافیت، بافت یکنواخت، منافذ ریز، عدم براقی مزمن و حفظ الاستیسیته است.

کنترل آکنه هورمونی – ستون اصلی درمان

متاآنالیزهای متعدد (از جمله مطالعات ۲۰۲۳–۲۰۲۵ در Archives of Dermatological Research، Australasian Journal of Dermatology و Journal of Cosmetic Dermatology) نشان می‌دهند:

• اسپیرونولاکتون خوراکی (۵۰–۱۰۰ میلی‌گرم روزانه) در زنان با آکنه متوسط تا شدید، نرخ بهبود ۷۰–۹۰٪ دارد (OR حدود ۲.۵–۳.۸ نسبت به پلاسبو یا داکسی‌سایکلین).
• مطالعه SAFA (۲۰۲۳) و متاآنالیزهای بعدی تأیید کردند که پس از ۱۲ هفته، امتیاز Acne-QoL به طور معنادار بهبود می‌یابد و در ۲۴ هفته بیش از ۸۰٪ بیماران بهبود قابل‌توجه گزارش می‌کنند.
• فرم موضعی ۵٪ نیز در مطالعات ۲۰۲۴–۲۰۲۵ مؤثر بوده: کاهش قابل‌توجه تعداد ضایعات کلی، کومدون و پاپول پس از ۸ هفته (P<۰.۰۱)، بدون تغییر معنادار در سد پوستی (TEWL و هیدراتاسیون).

کاهش سبوم و بهبود ظاهر منافذ

پوست چرب مزمن یکی از عوامل اصلی پیری زودرس التهابی (inflammaging) است. کاهش سبوم توسط اسپیرونولاکتون:

• منافذ را کوچک‌تر نشان می‌دهد
• براقی صورت را حذف می‌کند
• نیاز به محصولات مات‌کننده را کاهش می‌دهد

بسیاری از بیماران پس از ۳–۶ ماه گزارش می‌دهند پوستشان «شیشه‌ای‌تر» و بافتش نرم‌تر شده است.

اثرات غیرمستقیم ضدپیری و حفظ ساختار پوست

اسپیرونولاکتون مستقیماً کلاژن یا الاستین را مانند بیواستیمولاتورها (PLLA، exosomes) افزایش نمی‌دهد، اما:

• التهاب مزمن آندروژنی را کاهش می‌دهد → کمتر شدن تخریب کلاژن توسط MMPها
• در مطالعه ۲۰۲۴ روی بیماران آکنه، خواص مکانیکی پوست (الاستیسیته) پس از ۴–۶ ماه بهبود یافت بدون آسیب به سد پوستی
• با کنترل آکنه شدید، از تشکیل اسکار آتروفیک (گود) و هیپرپیگمانتاسیون پس‌ازالتهابی جلوگیری می‌کند

در حالی که روند ۲۰۲۶ بیشتر به سمت regenerative aesthetics (exosomes، PDLLA، polynucleotides) رفته، اسپیرونولاکتون همچنان به عنوان یک درمان پایه هورمونی – ارزان، در دسترس و با اثبات طولانی‌مدت – جایگاه خود را حفظ کرده است.

بخش دوم: نقش در بهبود اسکار و زخم پس از جراحی

اسکارهای جراحی (رینوپلاستی، لیفت صورت، ماموپلاستی، سزارین و …) اغلب با فیبروز بیش‌ازحد، هیپرتروفی یا کلوئید همراه هستند. اینجا اسپیرونولاکتون به عنوان یک ضدفیبروتیک امیدوارکننده ظاهر می‌شود.

شواهد پیش‌بالینی قوی (مدل‌های حیوانی و ex vivo)

• مدل سوختگی موش (Plastic and Reconstructive Surgery – Global Open، ۲۰۲۲): اسپیرونولاکتون خوراکی → تسریع اپیتلیالیزاسیون، کاهش ادم، کاهش کلاژن هیپرتروفیک، اسکار نازک‌تر و الاستیک‌تر.
• مدل زخم تمام‌ضخامت: فرم موضعی و سیستمیک → بسته شدن زودتر زخم (روز ۱۴–۱۷ در مقابل ۲۱ کنترل)، کاهش مساحت اسکار، بهبود الاستیسیته.
• اکسپلانت‌های انسانی از اسکارهای کششی، هیپرتروفیک و کلوئید: آلدوسترون + اسپیرونولاکتون → افزایش الاستین، بازسازی ماتریکس بدون فیبروز بیش‌ازحد.
• مدل جراحی شکمی: کاهش چسبندگی (adhesion) با مهار MMT.
• مدل قرنیه (۲۰۲۳): قطره چشمی ۰.۱٪ → تسریع healing، کاهش التهاب و ادم، بهبود یکپارچگی اپیتلیوم.

کاربردهای بالینی و انسانی (هنوز محدود اما امیدوارکننده)

• گزارش موردی در top surgery (ترنس‌مردان): فرمولاسیون گالنیک موضعی برای پیشگیری از اسکار در شرایط هایپرآندروژنیسم.
• در زخم‌های شیمیایی و سوختگی: ترکیب با ویتامین D3 یا به‌تنهایی بهبود healing.
• برای اسکارهای پس از جراحی بینی یا صورت: هنوز پروتکل استاندارد نیست، اما برخی متخصصین در بیماران با پوست چرب یا سابقه کلوئید، آن را به عنوان درمان کمکی پیشنهاد می‌کنند.

ایمنی، عوارض و توصیه‌های عملی

اسپیرونولاکتون در زنان جوان ایمن است (مطالعه SAFA: عوارض خفیف مانند سردرد ۲۰ درصد). عوارض شایع: نامنظمی قاعدگی (موقت و زود گذر)، حساسیت پستان، افزایش ادرار.

در دوزهای بالای ۱۰۰ میلی‌گرم، چک پتاسیم هر ۶ ماه ضروری است. منع مطلق: بارداری (نقص جنینی).

برای اسکار جراحی، شروع با دوز پایین (۲۵-۵۰ میلی‌گرم) و افزایش تا ۱۰۰ میلی گرم توصیه می‌شود. همیشه با جراح و متخصص پوست هماهنگ کنید.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

اسپیرونولاکتون یک داروی چندمنظوره است:

• در زیبایی پوست → کنترل هورمونی آکنه، کاهش چربی، شفافیت و پیشگیری از پیری التهابی
• در بهبود اسکار → مهار فیبروز، تسریع healing، افزایش الاستین (به‌ویژه در مدل‌های پیش‌بالینی)

برای مشاوره بیشتر در مورد استفاده از اسپیرونولاکتون در کنار جراحی‌های زیبایی (مانند جراحی بینی طبیعی یا لیفت صورت)، با ما در تماس باشید.